چشم انداز ژئواستراتژیک غرب آسیا در پرتو راهبرد بازیگران جهانی و توصیه‌هایی برای ایران

منطقه غرب آسیا به‌واسطه موقعیت ژئواستراتژیک، منابع گسترده انرژی، مسیرهای ترانزیتی حیاتی و تنوع قومی-مذهبی، همواره کانون رقابت قدرت‌های جهانی بوده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از تکنیک مکتور و تحلیل بازیگران، به بررسی اهداف و راهبردهای ایالات متحده، چین، روسیه، هند و اتحادیه اروپا در منطقه و پیامدهای آن برای ایران پرداخته است. داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی و پرسش‌نامه ساختاریافته میان ۳۰ متخصص در حوزه‌های ژئوپلیتیک، علوم سیاسی، روابط بین‌الملل و مدیریت استراتژیک گردآوری گردید. نتایج نشان می‌دهد که آمریکا با هدف حفظ هژمونی و کنترل انرژی، از دیپلماسی سخت و ائتلاف‌های نظامی استفاده می‌کند؛ چین با تمرکز بر ابتکار «کمربند و راه»، نفوذ ژئواکونومیک خود را دنبال می‌نماید؛ روسیه با حضور نظامی فعال و ائتلاف‌های تاکتیکی، به بازتعریف جایگاه ژئوپلیتیکی خود می‌پردازد؛ هند از طریق کریدورهای انرژی و همکاری‌های اقتصادی در پی ایفای نقش توازن‌ساز و اتحادیه اروپا با هدف تنوع‌بخشی به منابع انرژی، رویکردی موازنه‌گر اتخاذ کرده است. تحلیل ماتریس‌های مکتور نشان داد چین و روسیه بیشترین همگرایی را با برخی اهداف جمهوری اسلامی دارند، راهبردهای پیشنهادی برای ایران شامل تقویت همکاری‌های ژئواکونومیک با چین و هند، بهره‌گیری هوشمندانه از رقابت قدرت‌ها، ارتقای دیپلماسی چندجانبه، فعال‌سازی ظرفیت‌های ترانزیتی و بازتعریف نقش خود در معادلات امنیتی منطقه‌ای است. اتخاذ سیاستی منعطف و عمل‌گرایانه می‌تواند جایگاه ایران را در معادله قدرت آینده غرب آسیا تثبیت نماید.